Polarisatiefilter, variabel ND of mistfilter: welk lensfilter kies je?

Drie lensfilters, drie heel verschillende effecten

Welk lensfilter kies je? Gebruik een polarisatiefilter als je reflecties wilt beïnvloeden, een variabel ND-filter als je minder licht nodig hebt voor een gekozen belichting, en een mistfilter als je een zachte gloed rond hooglichten zoekt. In mijn Reel draai ik alle drie voor de camera en laat ik het zichtbare effect zien.

Ze lijken op elkaar in je tas, maar lossen verschillende fotografische vragen op. Bekijk hieronder de voorbeelden uit de video en test een filter altijd ook op je eigen onderwerp. De mistfilterbeelden tonen een sfeer, geen gecontroleerde vergelijking met exact dezelfde foto zonder filter.

Polarisatiefilter: minder spiegeling op water en glas

Een polarisatiefilter, vaak afgekort tot CPL, kun je aan de voorkant draaien. Daarmee bepaal je hoeveel van bepaalde reflecties zichtbaar blijven. Ik richt de camera in de Reel op een natte plek in het gras en draai het filter: de lichte spiegeling verandert meteen. Dit is vooral handig bij water, ramen en glanzende bladeren. Je ziet soms meer van wat er achter de reflectie zit en kleuren kunnen voller ogen.

Draai rustig terwijl je door de zoeker of op je scherm kijkt. Het sterkste effect is niet automatisch het mooiste. Een weerspiegeling kan juist een foto interessanter maken; bij een bruiloft kan een reflectie in een raam bijvoorbeeld een tweede laag aan je beeld geven. Kies dus bewust of je de spiegeling wilt verminderen. Een CPL houdt ook licht tegen, dus controleer daarna je sluitertijd en ISO.

Wil je ook leren hoe je buitenlicht zonder extra filter stuurt? Lees mijn voorbeeld met een reflectiescherm in harde zon.

Wat een variabel ND-filter met je sluitertijd doet

ND staat voor neutral density: een soort zonnebril voor je lens. Het filter maakt het licht donkerder zonder dat je daarvoor meteen het diafragma kleiner hoeft te zetten. Bij een variabel ND-filter draai je aan de ring om de sterkte te veranderen. In de Reel houd ik het filter voor de camera, waardoor je direct ziet hoeveel donkerder het beeld kan worden.

Dat geeft je ruimte om een instelling te kiezen vanwege de uitstraling van het beeld. Film je buiten en wil je je sluitertijd bewust laag houden voor natuurlijker bewegingsonscherpte? Dan kan fel daglicht je opname te licht maken, zelfs bij de laagste ISO. Met ND verminder je het licht dat binnenkomt. Voor een foto kan een ND-filter helpen wanneer je met een open diafragma of langere belichting wilt werken. Een korte sluitertijd zoals 1/500 seconde is voor een stilstaande foto op zichzelf geen fout: het gaat om het resultaat dat je zoekt.

Hoeveel is één stop licht?

In de video gebruik ik het woord 'stop'. Eén stop minder licht betekent dat er nog de helft van het licht overblijft. Houd je diafragma en ISO gelijk, dan kun je die ene stop bijvoorbeeld compenseren door van 1/500 naar 1/250 seconde te gaan. Draai je een variabel ND-filter verder, dan neemt het licht verder af. Kijk altijd naar je belichtingsmeter of histogram; de precieze sterkte verschilt per filter en stand.

De twee beelden hieronder tonen de demonstratie in de Reel: eerst zie je mij zonder het donkere filter voor de camera, daarna houd ik het filter voor de lens. Ze zijn bedoeld om te laten zien dat het filter licht tegenhoudt. Het is geen vergelijking van twee identiek belichte eindfoto's. Bij echt fotograferen stel je na het plaatsen van het filter je belichting opnieuw af.

Het donkere effect van ND in de Reel

Zonder ND voor de camera

Met ND voor de camera

Twee opeenvolgende momenten uit Roys demonstratie. Het filter wordt voor de camera gehouden; dit is geen belichtingsvergelijking van twee afgewerkte foto's.

Wil je sluitertijd, diafragma en licht in de praktijk beter leren kiezen? Bekijk de fotografieworkshops van Roy.

Mistfilter: zachte gloed rond fel licht

Het laatste filter uit de Reel is mijn favoriet: de mistfilter. Die wordt ook wel een diffusiefilter genoemd. Anders dan een CPL haalt hij geen reflectie weg, en anders dan een ND-filter is donkerder maken niet het hoofddoel. Een mistfilter verspreidt licht rond heldere delen subtieler over het beeld. Daardoor kunnen zonlicht, lampjes en tegenlicht een zachtere gloed krijgen.

Ik laat in de video een warm tegenlichtbeeld zien van een volwassene met een kind. Kijk vooral naar de lichte lucht en de rand van het zonlicht: dat is de sfeer waarvoor ik graag naar een mistfilter grijp. Het beeld in de Reel is een sfeerillustratie, geen gecontroleerde voor-en-na-test met dezelfde compositie zonder filter. Wil je dit effect uitproberen, begin dan subtiel. Bij een te sterke mistfilter kan ook contrast verdwijnen dat je juist in een portret wilt houden.

Welk lensfilter past bij jouw foto?

Zie je storende glans op water, glas of bladeren? Pak een polarisatiefilter en draai tot de reflectie precies genoeg verandert. Is fel licht het probleem en wil je zelf je sluitertijd of diafragma kiezen? Denk aan een ND-filter. Zoek je juist een zachtere, filmische sfeer in tegenlicht of avondlicht? Dan is een mistfilter leuk om te testen. Dat zijn drie verschillende redenen om glas voor je lens te zetten.

Controleer vóór je koopt de filtermaat op je lens. Een filter moet passen op de schroefdraad aan de voorkant; die maat staat meestal met het symbool Ø op de lens. Test een nieuw filter eerst op een situatie die je kent. Maak een beeld zonder en met filter, houd je standpunt gelijk en vergelijk niet alleen de sfeer, maar ook scherpte, contrast en belichting. Dan merk je snel of het filter echt iets toevoegt aan jouw fotografie.

Veelgestelde vragen over polarisatie, ND en mist

Kun je een polarisatiefilter achteraf in Lightroom namaken? Je kunt kleuren en contrast aanpassen, maar een weggefilterde spiegeling op water of glas krijg je achteraf niet altijd op dezelfde manier terug. Kijk daarom al tijdens het fotograferen naar de reflectie.

Is een variabel ND-filter alleen voor video? Nee. Bij video is het handig als je een gekozen sluitertijd wilt aanhouden in fel licht. Bij foto's kun je het ook gebruiken om met een open diafragma of langere sluitertijd te werken.

Wordt elke foto mooier met een mistfilter? Nee. De gloed is een stijlkeuze. Probeer hem vooral bij een lichtbron in of vlak buiten je beeld en vergelijk met een opname zonder filter. Voor een helder, contrastrijk resultaat kun je hem gewoon weglaten.